Hansı ölkələrdə mətbuat azadlığı yüksəkdir, son 10 ildə dünyada neçə jurnalist öldürüldü?

3 May Dünya Mətbuat Gününə səbəbiylə qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən edilən statistik işləri dünyadakı mətbuat azadlığının iqtisadiyyatı inkişaf etmiş ölkələrdə belə istənilən səviyyədə olmadığını ortaya qoydu.

1985-ci ildə Fransanın paytaxtı Parisdə qurulan Sərhədsiz Jurnalistlər (Reporters sans Frontieres-RSF) təşkilatı, 2019-ci ilin məlumatlarını yenilənmə medianın 180 ölkədəki vəziyyətini 20 fərqli dildə paylaşdı. Ətraflı işdə söz mövzusu ölkələrdə vəzifə yerinə yetirən media işçiləri, vəkillər və sosyologlara 87 fərqli sualı cevaplaması istəndi.

Cavablar RSF üzv jurnalistlər və mütəxəssislər tərəfindən qiymətləndirilərək bir siyahı edildi. Siyahıda 0-dan 100-ə qədər ballar verilərək ölkələrin mətbuat azadlığı səviyyəsi təyin olunmağa çalışıldı. Araşdırmada verilən cavablar, çox fikirlilik, media müstəqilliyi, məhəllə təzyiqi və avto-senzura, dövlətlər haqqında edilən xəbərlər, şəffaflıq, məlumat əldə etmə və geliştirmedeki infrastruktur gücü, xəbər mübadiləsi sonrası təzyiq, şiddət və sui-istifadə etmə nisbəti kimi kateqoriyalarda qiymətləndirildi.

 

0-15 bal: yaxşı mətbuat azadlığı olan ölkələr
15-25 bal: mətbuat azadlığından məmnun olan ölkələr
25-35 bal: Troubled ölkələr
35-55 bal: Çətin vəziyyətdə olan ölkələr
55-100 bal: Çox ciddi problemləri olan ölkələr
Yüksək hesab edənlər ən çox mətbuat senzurası olan ölkələr kimi qeydə alınıb və mətbuat azadlığı yüksək olan ölkələrdə aşağı skorları yüksəkdir. Araşdırmalara görə, dünyanın 15 ölkəsi real mətbuat azadlığına sahibdir. Bu ölkələr Norveç, Finlandiya, İsveç, Hollandiya, Danimarka, İsveçrə, Yeni Zelandiya, Yamayka, Belçika, Kosta Rika, Estoniya, Portuqaliya, Almaniya, İslandiya və İrlandiya idi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

f733b9d8-fb6f-47c0-81b2-14597a7fe932

Kaynak: Sınır Tanımayan Gazeteciler 2019

Not: Basın özgürlüğünde 100 en kötü, 0 en iyi puan olarak esas alınmıştır.

 

Şərqi Avropa ölkələri mətbuat azadlığına düşür
Siyahıda Avropa Birliyi ölkələri Avstriya, Slovakiya, Çexiya, Malta və Macarıstan bir əvvəlki ilin azalması diqqət çəkir, ikinci kateqoriyada iqtisadi inkişaf etmiş ölkələr kimi Kanada, Avstraliya, İspaniya, Fransa və Böyük Britaniya mətbuat azadlığı kimi qiymətləndirildi.

Türkmənistan ABŞ-da ən pis 3 kateqoriyasındadır
ABŞ, ABŞ, Yunanıstan, İsrail və Braziliya kimi ölkələr mətbuat azadlığının problemli olduğu üçüncü kateqoriyaya daxil oldu. Türkiyənin yeri 2018-ci ildə görə müqayisə edildiyində dəyişmədi və 180 ölkə arasından 157’inci sırada yer alaraq çətin vəziyyətdə olan ölkələr hissəsində iştirak etdi. Türkiyə mətbuat azadlığı mövzusunda İraq, Ruanda, Banqladeş, Rusiya, Əlcəzair və Pakistan kimi ölkələrin belə gerisində qaldı.

Ən aşağı mətbuat azadlığı ilə ilk 5 ölkə Türkmənistan, Şimali Koreya, Eritreya, Çin və Vyetnam idi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dünyada jurnalistlər öldürüldü və həbs edildi
Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi (CPJ) tərəfindən hazırlanan hesabata görə, 2018-ci ildə ən az 251 jurnalist həbs olundu.

Çin, Misir və Səudiyyə Ərəbistanı, 2018-ci ildə keçən ilə nəzərən daha çox jurnalisti həbsə atsa da bu sahədə Türkiyə hələ dünyada lider mövqeyində. Dünya daxilində həbsdə olan jurnalistlərin yarıdan çoxu isə Türkiyə, Çin və Misirdə var.

1993-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının qərarı ilə 191 Türk jurnalisti 3 Mayda azadlıqdan məhrum edildi.

CPJ-nin məlumatlarına görə, jurnalistlər arasında sui-qəsd və şübhəli ölümlərin sayı olduqca yüksəkdir. 2009-cu ildən 2019-cu ilə qədər olan 10 illik dövrdə dünyada 869 jurnalist həyatını itirdi. Şübhəsiz ki, bu adların ən yaddaqalan olması İstanbul Səudiyyə Konsulluğunda şəhid olan Vaşinqton Postunun müəllifi Cemal Kaşıkçı idi.

 

680726ee-d7da-49ac-8763-96125fb6c412

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Türkiyədə 1999-ci ildə sui-qəsdə qurban gedən Respublika Qəzeti yazıçısı Əhməd Taner Kışlalı, 2007 Yanvar ayında silahlı hücuma uğrayan Agos qəzetinin yazarı Hrant Dink, yalnız Türkiyə deyil dünya gündəmində də olduqca danışılmışdı.

Türkiyədə 2015 və 2016-ci illərdə xarici uyruklu Fares Hamadi, İbrahim Abd əl qədər, Naci Jerf, Rohat Aktaş, Zaher al-Shurqat adlı jurnalistlər sui-qəsdə qurban gedərək həyatını itirmişdi.

 

DAHA ƏTRAFLI

 

 

Print Friendly, PDF & Email